र्यान्समवेयर आक्रमणपछि सेयर बजार बन्द, ७२ ब्रोकरको प्रणाली ठप्प
काठमाडौं — डेटा हब प्रालिको डेटा सेन्टरमा र्यान्समवेयर आक्रमण भएपछि नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से)ले सोमबार, असोज ५ गतेको नियमित कारोबार स्थगित गरेको छ। यही डेटा सेन्टरमा सर्भर राखेका ७२ ब्रोकर कम्पनीको प्रणाली चल्न नसकेपछि सेयर बजार बन्द भएको हो। मंगलबार बजार खुल्ने कि नखुल्ने भन्ने टुंगो अझै लागेको छैन।
आज सेयर बजार किन बन्द भयो?
डेटा हबको डेटा सेन्टरमा र्यान्समवेयर आक्रमण भएपछि ७२ ब्रोकरको ट्रेडिङ प्रणाली (टिएमएस) सञ्चालन हुन सकेन। ब्रोकरहरूको आग्रहमा नेप्सेले थप जोखिम रोक्न सोमबारको कारोबार स्थगित गरेको हो।
समस्या आइतबार, असोज ४ गते बिहानैदेखि देखिएको थियो। डेटा हबले वाइसीओ प्रालिलाई पठाएको पत्रमा घटनालाई र्यान्समवेयर आक्रमण भनेको छ। वाइसीओले ब्रोकरहरूको ट्रेडिङ प्रणाली सञ्चालन गर्छ, र उसले सोही जानकारी स्टक ब्रोकर्स एसोसिएसनलाई पठायो।
कुन–कुन प्रणाली प्रभावित भए
वाइसीओका अनुसार असर एउटा प्रणालीमा सीमित छैन। ब्रोकरले सेयर किनबेच गर्ने टिएमएस, सिडिएससीसँग सम्बन्धित प्रणाली, पेमेन्ट गेटवे र अन्य जोडिएका सेवा प्रभावित भएका छन्। सुरक्षाका लागि ती प्रणाली अलग (आइसोलेट) गरिएको छ।
अर्को चिन्ता नेप्सेसँगको जडान हो। डेटा सेन्टर नेप्सेको नेटवर्कसँग जोडिएकाले साइबर सुरक्षा, सञ्चालन र डेटा चोरीको जोखिम नेप्सेको कारोबार प्रणालीसम्म पुग्न सक्ने वाइसीओले चेतावनी दिएको छ। प्रभावको दायरा नै मूल्यांकन हुँदै गरेका बेला कारोबार जारी राख्दा थप जोखिम बढ्न सक्ने पनि उसले जनाएको छ।
नेप्सेले कारोबार रोक्ने निर्णय
स्टक ब्रोकर्स एसोसिएसन अफ नेपालले औपचारिक निवेदन दिएपछि नेप्सेले सोमबार बिहानै सूचना जारी गर्यो। सूचनामा डेटा हबको समस्या समाधान नभएको र त्यही अवस्थामा कारोबार गर्दा आफ्नै कारोबार प्रणालीमा क्षति पुग्न सक्ने उल्लेख छ। नेप्सेले धितोपत्र सूचीकरण तथा कारोबार नियमावली, २०७५ को नियम २१ (१) अनुसार कारोबार स्थगित गरेको जनाएको छ।
एसोसिएसनका अध्यक्ष सागर ढकालका अनुसार ७२ ब्रोकरले प्रयोग गर्ने डेटा सेन्टर नै प्रभावित भएपछि उनीहरूको प्रणाली चलेन। “थप क्षति कम गर्न आजको कारोबार रोक्न आग्रह गरेका हौं,” उनले भने।
अझै अस्पष्ट के छ
घटना कति बजे भयो भन्नेमा स्रोतअनुसार फरक छ। ब्रोकरहरूले आइतबार बिहान करिब ४ बजे डेटा सेन्टर ह्याक भएको बताएका छन्। डेटा हबले चाहिँ बिहान करिब ५:३० बजे आक्रमण पत्ता लागेको जनाएको छ। उसका अनुसार त्यसअघि करिब ४ बजे सम्पूर्ण प्रणालीको पूर्ण ब्याकअप लिइएको थियो, जुन सुरक्षित र अलग राखिएको छ।
आक्रमण कुन समूहले गरेको हो, फिरौती मागियो कि मागिएन, कुनै डेटा चोरी भयो कि भएन, यी कुनै पनि विषयमा सार्वजनिक जानकारी आएको छैन। डेटा हबले फरेन्सिक विश्लेषण र सुरक्षा सुदृढीकरण सकिएपछि मात्र प्रणाली पुनः सञ्चालनमा ल्याउने बताएको छ।
लगानीकर्ताको चिन्ता
नेप्सेका प्रवक्ता पराजुलीले नेप्सेको आफ्नै अनलाइन ट्रेडिङ प्रणाली (नट्स) जोगाउन उपाय अपनाइएको बताए। साइबर आक्रमण विश्वमा कतै पनि शून्यमा झार्न सकिँदैन, तर क्षति कम गर्न पर्याप्त व्यवस्था गरिएको उनको भनाइ छ।
लगानीकर्ता भने सन्तुष्ट छैनन्। नेपाल लगानीकर्ता मञ्चका अध्यक्ष तुलसीराम ढकालले कहिले सर्भर आउटेज, कहिले सर्भरमै आक्रमण भएर कारोबार रोकिँदा लगानी अड्किने गुनासो गरे। नेप्से, धितोपत्र बोर्ड र अर्थ मन्त्रालयले यो समस्यालाई गम्भीरतापूर्वक नलिएको उनको आरोप छ।
लगानीकर्ता तथा बजार विश्लेषक सुबास चन्द्र ढुंगानाले एउटै पूर्वाधारमा धेरै निर्भरता (सिंगल पोइन्ट अफ फेलियर) को प्रश्न उठाए। उनले सन् २०२० अक्टोबर १ मा टोकियो स्टक एक्सचेन्जमा प्राविधिक गडबडीले पूरै दिन कारोबार रोकिँदा जापानको वित्तीय सेवा एजेन्सीले छानबिन गरेको र एक्सचेन्जका प्रमुख कार्यकारीले राजीनामा दिएको उदाहरण दिए। “यस्ता समस्या आउँदा वैकल्पिक व्यवस्था हुनुपर्छ,” उनले भने। लगानीकर्ता र कारोबारीको डेटा कति सुरक्षित छ भन्ने प्रश्न पनि यसै घटनाले उठाएको उनको तर्क छ।
मंगलबार बजार खुल्छ?
नेप्सेले मंगलबारको कारोबारबारे कुनै जानकारी दिएको छैन। डेटा हबका प्रभावित प्रणाली अझै अलग राखिएका छन्, र ती सुरक्षित र स्थिर छन् भन्ने निश्चित नभएसम्म सामान्य कारोबार सुरु हुन कठिन देखिन्छ।
स्रोत: नेप्सेको सूचना, वाइसीओ प्रालिको पत्र, डेटा हबको जानकारी र सम्बन्धित पक्षका भनाइ, द काठमाडौं पोस्ट (द स्टार मार्फत), द फर्साइट नेपाल र अन्य नेपाली सञ्चार माध्यम
