नेपाल राष्ट्र बैंकले नयाँ रु १००० को नोट सञ्चालनमा ल्याएको छ, र यसले देशमा नयाँ मुद्रा शृङ्खलाको सुरुवात गरेको छ। केन्द्रीय बैंकको मुद्रा व्यवस्थापन विभागले नयाँ नेपाली रु १००० को नोट आधिकारिक रूपमा बजारमा आइसकेको पुष्टि गरेको छ। अब देशभरका बैंकहरूले पुरानो नोटसँगै यो नयाँ नोट पनि दिन थाल्नेछन्।
नोटको आकारमा भने कुनै परिवर्तन छैन। जे परिवर्तन भएको छ त्यो हो रङ। नयाँ रु १००० को नोट हल्का हरियो टोनमा बैजनी किनाराले घेरिएको छ, जसले वर्षौंदेखि प्रयोगमा रहेको पुरानो डिजाइनलाई विस्थापित गरेको छ। यो नोट "सिरिज २०२५" अन्तर्गत पर्छ र यसमा नेपाल राष्ट्र बैंकका गभर्नर प्रा. डा. विश्वनाथ पौडेलको हस्ताक्षर छ।
नोटको अगाडिपट्टि बायाँतिर सगरमाथाको तस्बिर छापिएको छ। दायाँतिर लालीगुराँसको वाटरमार्क राखिएको छ, जसको मुनि "१०००" अंक लेखिएको छ। नोटमा एउटा सी थ्रु रजिस्टर पनि छ, जसमा अधुरो "१०००" देखिन्छ र उज्यालोमा राख्दा त्यो पूरा देखिन्छ। यस्ता साना विवरणले नोटलाई नक्कल गर्न गाह्रो बनाउँछन्।
दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूलाई पनि ध्यानमा राखिएको छ। छुँदा छुट्टिने रोमन अक्षर "M" र केही तेर्सा धर्काहरू थपिएका छन्, ताकि नोट छामेरै चिन्न सकियोस्। यस्ता साना कुराले ठूलो समाचार त नबन्लान्, तर दैनिक नगद चलाउने धेरै मानिसका लागि यी महत्त्वपूर्ण नै हुन्।
नोटको पछाडिपट्टि झन् रोचक कुरा छ। यसमा चितवनको सरकारी हात्ती प्रजनन केन्द्रमा देवकली नामकी हत्तिनीबाट जन्मेका दुई दुर्लभ जुम्ल्याहा हात्ती राम र लक्ष्मणको तस्बिर छ। यिनको साथमा नेपालका सात प्रदेशको प्रतिनिधित्व गर्ने सात वटा लालीगुराँस फूल पनि देखाइएको छ। साथै हनुमानढोकाको ल्हाँचोकस्थित ऐतिहासिक स्तम्भको तस्बिर पनि छ। हात्तीको छेउमा अंग्रेजीमा "NEPAL RASTRA BANK" र "RUPEES ONE THOUSAND" लेखिएको छ।
सुरक्षा फिचरको हकमा, नोटमा करिब ३.५ मिलिमिटर चौडाइको चलायमान धागो छापिएको छ। सिधा हेर्दा यो रातो देखिन्छ, तर नोट मोडेर हेर्दा हरियोमा परिणत हुन्छ। यसैगरी भगवती देवीको तस्बिर पनि छ, जुन कोणअनुसार सुनौलोदेखि हरियोसम्म रङ बदल्छ। यो नेपाल राष्ट्र बैंकका लागि नयाँ कुरा होइन, तर हरेक नयाँ शृङ्खलामा सुरक्षा विशेषता अघिल्लोभन्दा एक कदम बढी बलियो बनाइन्छ।
सिरियल नम्बरको कुरा गर्दा, नयाँ रु १००० को नोटहरू ९२०००००१ बाट सुरु हुन्छन्। नेपाल राष्ट्र बैंकले यसले पुरानो नोटलाई खारेज गर्दैन भनी स्पष्ट पारेको छ। जुलाई २०२० मा सुरु भएको अघिल्लो सन् २०१९ को शृङ्खला अझै वैध कानुनी मुद्राकै रूपमा चलिरहनेछ। त्यसैले तपाईंसँग पुरानो हजार रुपैयाँको नोट भएमा हतार गरी बैंकमा साट्न जानुपर्ने आवश्यकता छैन। दुवै संस्करण अहिलेलाई सँगसँगै चल्नेछन्, जसरी अघिका शृङ्खलाहरूमा भएको थियो।
यो नेपालको मुद्रामा भएको पहिलो परिवर्तन भने होइन। सन् २००८ मा राजतन्त्र अन्त्य भएपछि हजार रुपैयाँको नोटले राजाको तस्बिरको सट्टा सगरमाथाको तस्बिर राखेदेखि यसमा धेरैपटक डिजाइन परिवर्तन भइसकेको छ। त्यसयताका हरेक नयाँ शृङ्खलाले यही सगरमाथाको तस्बिरलाई कायम राख्दै सुरक्षा विशेषतामा भने थप परिमार्जन गर्दै आएको छ।
अहिलेको मुख्य कुरा सरल छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले यस हप्ताबाट नयाँ रु १००० को नोट जारी गरेको छ, डिजाइन पुरानो रङ संयोजनबाट हरियो र बैजनीमा परिवर्तन भएको छ, र पुरानो नोट अझै हराउने छैन। यदि तपाईंले कुनै पसल वा बैंकको काउन्टरमा नयाँ नेपाली रु १००० को नोट देख्नुभयो भने अचम्मित नहुनुहोस्। यो त दशकौंदेखि प्रयोगमा रहेको नोटको नयाँ संस्करण मात्र हो।
